กิจกรรมการเรียนรู้วัฒนธรรมท้องถิ่นผ่านผ้าซิ่นน้ำไคร้ เพื่อส่งเสริมทักษะ ความคิดสร้างสรรค์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 อำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์

Abstract

การวิจัยนี้เป็นการพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้วัฒนธรรมท้องถิ่นผ่านผ้าซิ่นน้ำไคร้ เพื่อส่งเสริม ทักษะความคิดสร้างสรรค์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 อำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบันและปัญหาของกิจกรรมการเรียนรู้วัฒนธรรมท้องถิ่น อำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ 2) เพื่อพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้วัฒนธรรมท้องถิ่นผ่านผ้าซิ่นน้ำไคร้ เพื่อส่งเสริมทักษะความคิดสร้างสรรค์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 อำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ งานวิจัยนี้เป็นงานเชิงคุณภาพ โดยศึกษาจากกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลักตามวัตถุประสงค์ ดังนี้ วัตถุประสงค์ ข้อที่ 1 ได้แก่ 1) กลุ่มนักเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 โรงเรียนขยายโอกาสในเขตพื้นที่อำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ 4 โรงเรียน จำนวน 12 คน 2) กลุ่มครูผู้สอนรายวิชาประวัติศาสตร์โรงเรียนขยาย โอกาสในเขตพื้นที่อำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ จำนวน 3 คน และกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลักตาม วัตถุประสงค์ข้อที่ 2 คือ 1) กลุ่มผู้มีองค์ความรู้ด้านด้านวัฒนธรรมท้องถิ่นน้ำปาด จำนวน 2 คน 2) นักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 โรงเรียนชุมชนบ้านนากล่ำ อำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ ปีการศึกษา 2567 จำนวน 20 คน โดยใช้เกณฑ์การคัดเลือกแบบเจาะจง (Criterion Based Selection) เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ 1) แนวคำถามในการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) สำหรับนักเรียนและครุผู้สอน 2) แบบบันทึกภาคสนามระหว่างการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ (Field notes) 3) กิจกรรมการเรียนรู้วัฒนธรรมท้องถิ่นผ่านผ้าซิ่นน้ำไคร้ “มองอัตลักษณ์ผ่านงานศิลป์ผ้าซิ่น น้ำไคร้” 4) แนวคำถามในการสัมภาษณ์เชิงลึก(In-depth Interview)สำหรับกลุ่มผู้มีองค์ความรู้ด้าน วัฒนธรรมท้องถิ่นอำเภอน้ำปาดและกลุ่มนักเรียนหลังการทำกิจกรรม 5) แบบสังเกตแบบมีส่วนร่วน ร่วม (participation observation) 6) แบบประเมินชิ้นงานความคิดสร้างสรรค์ จากการศึกษาสภาพ ปัจจุบันและปัญหาของกิจกรรมการเรียนรู้วัฒนธรรมท้องถิ่น อำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ พบว่า ปัจจุบันการเรียนรู้วัฒนธรรมท้องถิ่นน้ำปาดยังคงใช้การบรรยายและท่องจำเป็นหลัก ขาดสื่อการสอนที่ง ส่งเสริมให้ผู้เรียนเกิดความคิดสร้างสรรค์ อีกทั้งครูส่วนใหญ่เป็นคนนอกพื้นที่ ทำให้ขาดความรู้ ความเข้าใจในบริบทของท้องถิ่นที่ชัดเจน ส่งผลให้ผู้เรียนขาดองค์ความรู้ ขาดความสนใจและไม่เห็น ความสำคัญของประวัติศาสตร์วัฒนธรรมท้องถิ่น ผู้วิจัยจึงดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แนว คำถามในการสัมภาษณ์กับกลุ่มผู้ให้ข้อมูล ซึ่งมีความคิดเห็นสอดคล้องกันว่าควรดำเนินการพัฒนา กิจกรรมการเรียนรู้วัฒนธรรมท้องถิ่นผ่านผ้าซิ่นน้ำไคร้ด้วยกิจกรรม “มองอัตลักษณ์ผ่านงานศิลป์ผ้าซิ่น น้ำไคร้” ประกอบด้วย 4 กิจกรรม ดังนี้ 1) ผ้าทอน้ำปาดนางพญาผ้าซิ่นสู่ผ้าซิ่นท้องถิ่นบ้านน้ำไคร้ 2) ผู้เรียนถาม-ผู้รู้ตอบ 3) เส้นสายลายผ้า 4) สืบต่อสรรค์สร้างผ้าซิ่นของเราเพื่อแก้ปัญหาดังกล่าวและ ช่วยส่งเสริมทักษะความคิดสร้างสรรค์ให้กับผู้เรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 โรงเรียนชุมชนบ้านนากล่ำ ตำบลน้ำไคร้ อำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ ผลการวิจัยพบว่า หลังจากดำเนินกิจกรรมการเรียนรู้ “มองอัตลักษณ์ผ่านงานศิลป์ ผ้าซิ่นน้ำไคร้” พบว่า กิจกรรมการเรียนรู้วัฒนธรรมท้องถิ่นผ่านผ้าซิ่นน้ำไคร้เพื่อส่งเสริมทักษะความคิด สร้างสรรค์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 อำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ เป็นกิจกรรมที่ใช้แนวคิด การจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐานสามารถช่วยส่งเสริมทักษะความคิดสร้างสรรค์ขอ ง ผู้เรียนได้ ผู้เรียนสามารถนำข้อมูลด้านเนื้อหาที่ได้จากการเรียนรู้ไปต่อยอดด้านความคิดสร้างสรรค์ ออกแบบผลงานลวดลายผ้าซิ่นใหม่ที่สะท้อนถึงอัตลักษณ์ท้องถิ่นของชุมชนได้ โดยการผสมผสาน ข้อมูลความรู้จากแหล่งข้อมูลต่าง ๆ เข้าด้วยกัน แล้วดัดแปลงประยุกต์ก่อให้เกิดแนวคิดใหม่อันมีคุณค่า ทำให้ผู้เรียนได้ใช้ความคิดสร้างสรรค์และเห็นคุณค่าของมรดกทางวัฒนธรรมมากขึ้น