การจัดการเรียนรู้ เรื่อง อัตลักษณ์ในกลุ่มประเทศอาเซียน เพื่อการพัฒนาความตระหนักรู้และการเคารพความหลากหลายทางวัฒนธรรม ผ่านการเรียนรู้โดยใช้สถานการณ์จริงทางสังคม ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1

Abstract

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทยานิพนธ์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการจัดการเรียนรู้ เรื่อง อัตลักษณ์ในกลุ่มประเทศอาเซียนเพื่อการพัฒนาความตระหนักรู้และการเคารพความหลากหลายทาง วัฒนธรรมของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 และ 2) พัฒนาการจัดการเรียนรู้ เรื่อง อัตลักษณ์ในกลุ่ม ประเทศอาเซียนเพื่อการพัฒนาความตระหนักรู้และการเคารพความหลากหลายทางวัฒนธรรม ผ่าน การเรียนรู้โดยใช้สถานการณ์จริงทางสังคม ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 โดยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม การสังเกต และการศึกษาเอกสาร จากผู้ให้ข้อมูลหลักที่เลือก แบบเจาะจง ได้แก่ อาจารย์ระดับอุดมศึกษา ศึกษานิเทศก์ ครูผู้สอนกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม และนักเรียน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย 1) แนวคำถามในการสัมภาษณ์เกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้ใน ปัจจุบัน 2) แนวคำถามการสนทนากลุ่มเกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้ในปัจจุบัน 3) แนวคำถามใน การสัมภาษณ์เกี่ยวกับการพัฒนาการจัดการเรียนรู้ 4) แผนการจัดการเรียนรู้ เรื่อง อัตลักษณ์ในกลุ่ม ประเทศอาเซียน ผ่านการเรียนรู้โดยใช้สถานการณ์จริงทางสังคม 5) แบบวัดความตระหนักรู้และการเคารพ ความหลากหลายทางวัฒนธรรม และ 6) แนวคำถามการสนทนากลุ่มหลังการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ โดย นำข้อมูลมาวิเคราะห์แบบอุปนัย ผลการวิจัยพบว่า ผลการศึกษาสภาพปัจจุบันและปัญหาของการจัดการเรียนรู้ เรื่อง อัตลักษณ์ในกลุ่มประเทศ อาเซียน ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 พบว่า การจัดการเรียนรู้ยังคงยึดติดกับหลักสูตรอิงเนื้อหา ที่ เน้นการถ่ายทอดข้อมูลเชิงสัญลักษณ์ผิวเผิน เช่น การท่องจำธงชาติหรืออาหาร โดยขาดการเชื่อมโยงถึง รากเหง้าร่วมทางวัฒนธรรม ด้านครูผู้สอนเผชิญข้อจำกัดจากระบบประเมินวิทยฐานะและมักหลีกเลี่ยง ประเด็นละเอียดอ่อน ทำให้นักเรียนตกเป็นผู้รับสารที่พึ่งพาปัญญาประดิษฐ์ ขาดทักษะการคิดวิเคราะห์ข และได้รับอิทธิพลจากสื่อสังคมออนไลน์ที่ผลิตซ้ำวาทกรรมความเกลียดชัง ท่ามกลางบริบทที่ผู้เรียน กลายเป็นประชากรแฝง ที่สัญจรผ่านพื้นที่และมองข้ามความหลากหลายทางวัฒนธรรมรอบตัว ผลการพัฒนาการจัดการเรียนรู้ เรื่อง อัตลักษณ์ในกลุ่มประเทศอาเซียนเพื่อการพัฒนา ความตระหนักรู้และการเคารพความหลากหลายทางวัฒนธรรม ต้องอาศัยการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ แบบองค์รวม โดยเริ่มจากหลักสูตรที่ก้าวพ้นการท่องจำ สู่การอิงเจตคติและทำความเข้าใจรากเหง้าร่วมทาง วัฒนธรรมของภูมิภาคอุษาคเนย์ ควบคู่กับการปรับบทบาทครูเป็นผู้อำนวยความสะดวกและสร้างพื้นที่ ปลอดภัย เพื่อดึงผู้เรียนออกจากโลกเสมือนสู่โลกความเป็นจริง จากนั้นนำแนวทางดังกล่าวไปพัฒนาเป็น กิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้สถานการณ์จริงทางสังคม 5 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นที่ 1 การกำหนดสถานการณ์จริง ทางสังคม (Defining Real-World Social Situations) ขั้นที่ 2 การกระตุ้นและตั้งคำถาม (Engagement and Questioning) ขั้นที่ 3 การสืบค้นข้อมูลและสำรวจ (Searching and Exploring) ขั้นที่ 4 การอภิปรายและพัฒนาทางเลือกในการแก้ปัญหา (Discussion and Solution Design) และขั้นที่ 5 การสื่อสารและการลงมือปฏิบัติ (Communication and Action) หลังจากการจัดกิจกรรม พบว่า นักเรียนมีการพัฒนาความตระหนักรู้และการเคารพความหลากหลายทางวัฒนธรรมอยู่ในระดับสูงมาก และจากการสนทนากลุ่มพบว่า นักเรียนเกิดการเปลี่ยนผ่านทางความคิด มีความเข้าใจเชิงลึกถึงรากเหง้า ร่วมทางวัฒนธรรม มีทักษะการรู้เท่าทันสื่อ สามารถแยกแยะข้อเท็จจริงออกจากอคติหรือวาทกรรมความ เกลียดชัง พร้อมที่จะเปลี่ยนแปลงตนเองเป็นพลเมืองตื่นรู้ที่ตระหนักถึงศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์และอยู่ ร่วมกันในสังคมพหุวัฒนธรรมอย่างสันติ