ผลของการพัฒนากิจกรรมส่งเสริมความตระหนักรู้ต่อพฤติกรรมการเปลี่ยนแปลง การคัดแยกขยะมูลฝอยของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ในเขตเทศบาลตําบลบางระกําเมืองใหม่ จังหวัดพิษณุโลก

Abstract

งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงสํารวจและการวิจัยเชิงปฏิบัติการ โดยออกแบบการวิจัยแบบ ผสมผสานกึ่งทดลอง (Mixed-Methods Quasi-Experimental Design) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา พัฒนา และประเมินประสิทธิผลของกิจกรรมส่งเสริมความตระหนักรู้ต่อพฤติกรรมการคัดแยกขยะมูล ฝอยของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นในเขตเทศบาลตําบลบางระกําเมืองใหม่ จังหวัด พิษณุโลก การวิจัยแบ่งออกเป็น 3 ระยะ ได้แก่ (1) การศึกษาข้อมูลพื้นฐานโดยการสัมภาษณ์และการ สังเกต (2) การพัฒนาและดําเนินกิจกรรมส่งเสริมความตระหนักรู้ ซึ่งประกอบด้วย การอบรมเชิง ปฏิบัติการ การใช้สื่อสิ่งพิมพ์ การเรียนรู้ผ่านสื่อวีดิทัศน์ และการเล่นเกมเกี่ยวกับการคัดแยกขยะมูล ฝอย รวมทั้งมีกลุ่มควบคุม และ (3) การประเมินประสิทธิผลโดยใช้รูปแบบการวิจัยแบบวัดก่อนและ หลังมีกลุ่มควบคุม (Pretest-Posttest Design with Control Group) วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิง พรรณนาและสถิติอนุมาน ผลการวิจัยพบว่า คะแนนความตระหนักรู้เพิ่มขึ้นจาก 10.27 ± 4.03 เป็น 12.74 ± 3.77 และพฤติกรรมการคัดแยกขยะมูลฝอยเพิ่มขึ้นจาก 11.82 ± 3.80 เป็น 13.64 ± 3.59 อย่างมีนัยสําคัญทางสถิติ (p < 0.001) แสดงให้เห็นว่ากิจกรรมส่งเสริมความตระหนักรู้สามารถส่งผล ต่อการพัฒนาพฤติกรรมการคัดแยกขยะมูลฝอยของนักเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งนี้ ไม่พบความ แตกต่างของผลลัพธ์ระหว่างรูปแบบกิจกรรมอย่างมีนัยสําคัญทางสถิติ (p = 0.390) สะท้อนให้เห็นว่า สถานศึกษาสามารถเลือกใช้รูปแบบกิจกรรมให้เหมาะสมกับบริบทและทรัพยากรที่มีอยู่ได้ นอกจากนี้ ยังพบความสัมพันธ์เชิงบวกระดับต่ําระหว่างความตระหนักรู้และพฤติกรรมการคัดแยกขยะมูลฝอย (r = 0.21, p < 0.001) สะท้อนให้เห็นว่าความตระหนักรู้เป็นปัจจัยพื้นฐานที่สําคัญต่อการ เปลี่ยนแปลงพฤติกรรมแต่เพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอในการกําหนดพฤติกรรมของบุคคล ซึ่งสอดคล้องกับทฤษฎีพฤติกรรมตามแผน (Theory of Planned Behavior : TPB) ที่ให้ความสําคัญง กับอิทธิพลของปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมและบรรทัดฐานทางสังคมภายในโรงเรียนร่วมด้วย โดยเฉพาะ เมื่อเปรียบเทียบระหว่างโรงเรียน พบว่า โรงเรียนวัดแหลมเจดีย์ ซึ่งร่วมโครงการ Zero Waste School มีคะแนนความตระหนักรู้ (13.94 ± 3.60) และพฤติกรรมการคัดแยกขยะมูลฝอย (15.24 ± 2.85) สูงที่สุดเมื่อเทียบกับโรงเรียนอื่น สะท้อนให้เห็นถึงบทบาทของบริบทสถานศึกษา การดําเนิน กิจกรรมด้านสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง และการสนับสนุนเชิงสถาบันที่เอื้อต่อการพัฒนาพฤติกรรมของ นักเรียน นอกจากนี้ ผลการวิจัยยังพบว่าปริมาณขยะมูลฝอยรีไซเคิลเพิ่มขึ้น ขณะที่ปริมาณขยะ มูลฝอยอันตรายลดลง ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนและแผนปฏิบัติการด้านการจัดการ ขยะมูลฝอยของประเทศ งานวิจัยนี้สามารถใช้เป็นต้นแบบเชิงปฏิบัติสําหรับสถานศึกษาและหน่วยงาน ที่เกี่ยวข้อง ในการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยอย่างยั่งยืนในระดับพื้นที่ต่อไป