ปัจจัยนิเวศวิทยาเชิงสังคมทำนายการใช้บุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย อำเภอเมืองนครสวรรค์ จังหวัดนครสวรรค์

Abstract

แนวโน้มการใช้บุหรี่ไฟฟ้าในกลุ่มนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลายเพิ่มมากขึ้น อย่างต่อเนื่อง เกิดจากความเชื่อว่าบุหรี่ไฟฟ้าอันตรายต่อสุขภาพน้อยกว่าการใช้บุหรี่มวน รวมถึงกลิ่น ในตัวบุหรี่ไฟฟ้ามีหลายรสชาติเป็นกลิ่นหอมเหมือนกลิ่นผลไม้ การวิจัยนี้เป็นการศึกษาภาคตัดขวาง (Cross-sectional Study) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยนิเวศวิทยาเชิงสังคมทำนายการใช้บุหรี่ไฟฟ้า ของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย อำเภอเมืองนครสวรรค์ จังหวัดนครสวรรค์ โดยใช้ กรอบแนวคิด Social-Ecological Model กลุ่มตัวอย่างคือ นักเรียนชายและนักเรียนหญิงระดับ มัธยมศึกษาตอนปลาย ในสังกัดส่วนราชการภาครัฐบาลในเขตอำเภอเมืองนครสวรรค์ รวมจำนวน ทั้งสิ้น 10 โรงเรียน จำนวนนักเรียนทั้งสิ้น 413 คน ปีการศึกษา 2568 โดยการแบบแบ่งชั้น เก็บรวบรวมข้อมูลโดยแบบสำรวจการใช้บุหรี่ไฟฟ้าแบบออนไลน์ ในรูปแบบ Google form ประกอบด้วย ข้อมูลทั่วไป การรับรู้พิษภัยของบุหรี่ไฟฟ้า ความสัมพันธ์ในครอบครัว การชักชวนของ เพื่อน การรับรู้เกี่ยวกับกฎระเบียบข้อบังคับในโรงเรียนเกี่ยวกับการใช้บุหรี่ไฟฟ้า การเข้าถึงบุหรี่ไฟฟ้า (สื่อ/โฆษณา) ความรู้ด้านกฎหมายการควบคุมบุหรี่ไฟฟ้า ซึ่งผ่านการตรวจสอบคุณภาพด้านความตรง เชิงเนื้อหาและความเที่ยงตามเกณฑ์มาตรฐาน (Content Validity Index: CVI) ระหว่าง 0.8-1.0 ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาครอนบาค ประกอบด้วย ส่วนที่ 2 ปัจจัยระดับบุคคล, ส่วนที่ 3 ปัจจัยระหว่าง บุคคล และส่วนที่ 6 ปัจจัยระดับชุมชนเท่ากับ 0.84, 0.80 และ 0.93 ตามลำดับ และค่าของ (KR-20) ประกอบด้วย ส่วนที่ 4 ปัจจัยระหว่างบุคคล, ส่วนที่ 5 ปัจจัยระดับสถาบัน และส่วนที่ 7 ปัจจัยระดับ นโยบาย เท่ากับ 0.94, 0.95 และ 0.81 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และ การวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกง ผลการศึกษาวิจัย พบว่า ความสัมพันธ์ระหว่างการใช้บุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนกับตัวแปร ทำนายมีทั้งทางบวกและทางลบ โดยมีคู่ความสัมพันธ์ทางบวกสูง ได้แก่ การชักชวนของเพื่อน รองลงมาเพศ ความเพียงพอของรายได้ และสถานภาพสมรสของบิดามารดา ตามลำดับ และ คู่ความสัมพันธ์ทางลบ ได้แก่ ระดับชั้นเรียน รองลงมาความสัมพันธ์ภายในครอบครัว และเกรดเฉลี่ย สะสม ตามลำดับ เป็นต้น โดยค่าที่มีความสัมพันธ์ทางบวกสูง มีโอกาสที่นักเรียนมีการใช้บุหรี่ไฟฟ้า เพิ่มขึ้น อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.05) เมื่อนำมาวิเคราะห์หาสมการปัจจัยนิเวศวิทยาเชิงสังคม ทำนายการใช้บุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย อำเภอเมืองนครสวรรค์ จังหวัด นครสวรรค์ (การใช้บุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย) = (-3.121) + 0.978 (เพศ) + 5.649 (การชักชวนของเพื่อน) - 1.805 (การรับรู้เกี่ยวกับกฎระเบียบและข้อบังคับในโรงเรียนเกี่ยวกับ การใช้บุหรี่ไฟฟ้า) มีอำนาจการทำนายร่วม ร้อยละ 59.50 (Nagelkerke R Square = 0.595) และ ควรนำผลการวิจัยนี้ ประกอบด้วย เพศชาย การชักชวนของเพื่อน และกฎระเบียบและข้อบังคับ ในโรงเรียนเกี่ยวกับการใช้บุหรี่ไฟฟ้า ไปศึกษาเป็นโปรแกรมการป้องกันการใช้บุหรี่ไฟฟ้าในโรงเรียน ที่มีบริบทใกล้เคียงกันต่อไป