การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้วรรณกรรมตามทฤษฎีวิพากษ์ และการสอนแบบซักค้านร่วมกับสื่อดิจิทัล เพื่อส่งเสริมทักษะการคิดเชิงวิพากษ์ สำหรับนิสิตระดับปริญญาตรี

Abstract

การวิจัยครั้งนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหาการเรียนการสอนวรรณกรรมไทย ในระดับอุดมศึกษา และแนวทางการจัดการเรียนรู้วรรณกรรมตามทฤษฎีวิพากษ์และการสอนแบบ ซักค้านร่วมกับสื่อดิจิทัล เพื่อส่งเสริมทักษะการคิดเชิงวิพากษ์ 2) สร้างและตรวจสอบคุณภาพของ รูปแบบการจัดการเรียนรู้ 3) ศึกษาผลการใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้ และ 4) ประเมินและ ปรับปรุงรูปแบบการจัดการเรียนรู้ กลุ่มตัวอย่าง คือ นิสิตชั้นปีที่ 2 หลักสูตรครุศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาการสอนภาษาไทย วิทยาลัยสงฆ์พุทธชินราช มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ภาคการศึกษาที่ 2 ปีการศึกษา 2568 จำนวน 12 รูป/คน ได้มาจากการเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ 1) แบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับสภาพปัญหาการเรียนการสอน วรรณกรรมไทยในระดับอุดมศึกษาสำหรับอาจารย์ผู้สอนรายวิชาด้านวรรณกรรมไทย 2) แบบสอบถาม เกี่ยวกับสภาพปัญหาการเรียนการสอนวรรณกรรมไทยในระดับอุดมศึกษาสำหรับนิสิต 3) แบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับแนวทางการจัดการเรียนรู้วรรณกรรมตามทฤษฎีวิพากษ์และการสอนแบบ ซักค้านร่วมกับสื่อดิจิทัล 4) แบบประเมินความเหมาะสมของรูปแบบการจัดการเรียนรู้ และคู่มือการใช้ รูปแบบการจัดการเรียนรู้ 5) แบบวัดทักษะการคิดเชิงวิพากษ์ และ 6) แบบประเมินความพึงพอใจ ที่มีต่อการใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้ สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล คือ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่า t-test และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพปัญหาการเรียนการสอนวรรณกรรมไทยในระดับอุดมศึกษา ประกอบด้วย ปัญหาของอาจารย์ผู้สอน ได้แก่ หลักการสอน วิธีการสอน เทคนิคการสอน สื่อและ แหล่งการเรียนรู้ กิจกรรมการเรียนรู้ การวัดและประเมินผล บทบาทของผู้สอน และบรรยากาศภายใน ชั้นเรียน และปัญหาของผู้เรียน โดยรวมอยู่ในระดับมาก (x̅ = 4.12, S.D. = 0.24) พบปัญหามากที่สุดง อันดับที่ 1 คือ สื่อและแหล่งการเรียนรู้ อันดับที่ 2 คือ ผู้เรียน อันดับที่ 3 คือ เนื้อหาวรรณกรรม และอันดับที่ 4 คือ การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ตามลำดับ ปัจจัยเหล่านี้ล้วนส่งผลกระทบต่อ ประสิทธิภาพของการจัดการเรียนการสอนวรรณกรรมไทย ทำให้การดำเนินการเรียนรู้ไม่สามารถ บรรลุวัตถุประสงค์ และผลการศึกษาแนวทางการจัดการเรียนรู้วรรณกรรมตามทฤษฎีวิพากษ์และ การสอนแบบซักค้านร่วมกับสื่อดิจิทัล เพื่อส่งเสริมทักษะการคิดเชิงวิพากษ์ พบว่า ทฤษฎีวิพากษ์ช่วย สร้างพื้นที่สาธารณะในการสื่อสาร การอภิปราย การถกเถียง การโต้แย้ง อย่างมีเหตุผล การสอนแบบ ซักค้านส่งเสริมการทบทวนความคิด แสดงจุดยืนและสร้างมุมมองความคิดใหม่ ๆ ส่วนสื่อดิจิทัล สนับสนุนการสืบค้นข้อมูล การทำงานร่วมกัน และการเผยแพร่ผลงาน 2) รูปแบบการจัดการเรียนรู้ วรรณกรรมที่พัฒนาขึ้น มี 6 องค์ประกอบ คือ หลักการ วัตถุประสงค์ เนื้อหา ขั้นตอนการจัดกิจกรรม การเรียนรู้ ปัจจัยสนับสนุน และการวัดและประเมินผล โดยขั้นตอนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ มี 6 ขั้น คือ ขั้นที่ 1 กระตุ้นความคิด (Activate Thinking) ขั้นที่ 2 พินิจเนื้อหา (Close Reading) ขั้นที่ 3 ค้นหาคำตอบ (Investigating for Answers) ขั้นที่ 4 สืบสอบองค์ความรู้ (Inquiry Into new Knowledge) ขั้นที่ 5 นำสู่ความชัดแจ้ง (Reflection) และขั้นที่ 6 จัดแสดงผลงาน (Work Presentation) ซึ่งรูปแบบการจัดการเรียนรู้ที่พัฒนาขึ้นมีความเหมาะสมโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (x̅ = 4.52, S.D. = 0.50) และมีค่าประสิทธิภาพ 83.71/82.60 3) ผลการใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้ พบว่า นิสิตมีทักษะการคิดเชิงวิพากษ์หลังการใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้สูงกว่าก่อนการใช้รูปแบบ การจัดการเรียนรู้ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 และมีทักษะการคิดเชิงวิพากษ์อยู่ในระดับมาก ที่สุด คิดเป็นร้อยละ 66.08 และ 4) ผลการประเมินและปรับปรุงรูปแบบการจัดการเรียนรู้ พบว่า นิสิต มีความพึงพอใจต่อรูปแบบการจัดการเรียนรู้ โดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (x̅ = 4.57, S.D. = 0.10) และมีการปรับปรุงแก้ไขรูปแบบการจัดการเรียนรู้ในบางประเด็น ได้แก่ เนื้อหาวรรณกรรม กระบวนการของการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ทักษะของผู้เรียนในปัจจัยสนับสนุน และรายละเอียด การวัดและประเมินผลระหว่างเรียน เพื่อให้รูปแบบการจัดการเรียนรู้มีความสมบูรณ์มากยิ่งขึ้น