การจัดการเรียนรู้โดยใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบบนฐานชุมชน เรื่อง กิจกรรมทางเศรษฐกิจ เพื่อพัฒนาทักษะการคิดสู่ความยั่งยืนของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย

Abstract

งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบันของการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการคิดสู่ความยั่งยืนของนักเรียน ชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย 2) เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้โดยใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบ บนฐานชุมชน เรื่อง กิจกรรมทางเศรษฐกิจ เพื่อพัฒนาทักษะการคิดสู่ความยั่งยืนของนักเรียน ชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย การเก็บข้อมูลแบ่งเป็น 1) การวิจัยเชิงคุณภาพ ศึกษาข้อมูลสภาพปัจจุบัน ของการจัดการเรียนรู้โดยสัมภาษณ์ครู และศึกษานิเทศก์ 5 คน และศึกษาข้อมูลบริบทชุมชน อำเภอสูงเม่น จังหวัดแพร่ ผ่านการสัมภาษณ์นักวิชาการพัฒนาชุมชน ผู้นำชุมชน และผู้ประกอบการ 25 คน และ 2) การวิจัยเชิงปริมาณ โดยเก็บข้อมูลจากแบบสอบถามเกี่ยวกับสภาพปัจจุบัน ปัญหา และความต้องการในการจัดการเรียนรู้ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนสูงเม่นชนูปถัมภ์ ปีการศึกษา 2567 จำนวน 114 คน และเก็บข้อมูลหลังการทดลองใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้ จากกลุ่มตัวอย่างนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 ห้องเรียนหนึ่ง จำนวน 17 คน โดยสุ่มตัวอย่างแบบง่าย และใช้ห้องเรียนเป็นหน่วยสุ่ม เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย 1) แนวคำถามสัมภาษณ์เชิงลึก 2) แบบสอบถาม 3) คู่มือครูตามรูปแบบการจัดการเรียนรู้โดยใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบ บนฐานชุมชน และ 4) แบบวัดทักษะการคิดสู่ความยั่งยืน สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ t-test for one sample ผลการศึกษาสภาพปัจจุบันของการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการคิดสู่ความยั่งยืน ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย พบว่า 1) สภาพปัจจุบันของการจัดการเรียนรู้อยู่ในระดับมาก วิธีการจัดการเรียนรู้ทำได้หลากหลายตามหัวข้อที่สอน โดยเน้นการคิดวิเคราะห์และเชื่อมโยงองค์ประกอบของระบบ ครูควรเป็นผู้สนับสนุนการเรียนรู้ นักเรียนควรมีความพร้อมและกระตือรือร้น ในการเรียนรู้ การวัดและประเมินผลควรหลากหลายและสอดคล้องกับสภาพจริง 2) ปัญหา ในการจัดการเรียนรู้อยู่ในระดับน้อย มีปัญหาเรื่องความพร้อมของนักเรียน ความรู้พื้นฐานมีน้อย และระยะเวลาในการจัดการเรียนรู้มีจำกัด 3) ความต้องการในการจัดการเรียนรู้อยู่ในระดับมาก โดยนักเรียนต้องการข้อมูลย้อนกลับเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ ผลการพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้โดยใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบบนฐานชุมชน เรื่อง กิจกรรมทางเศรษฐกิจ เพื่อพัฒนาทักษะการคิดสู่ความยั่งยืนของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษา ตอนปลาย พบว่า การศึกษาบริบทกิจกรรมทางเศรษฐกิจในอำเภอสูงเม่น จังหวัดแพร่ ส่งผลให้ผู้วิจัย ได้ข้อมูลมาพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้ โดยอ้างอิงจากสภาพปัจจุบันของการเรียนรู้ ทฤษฎี ที่เกี่ยวข้อง และบริบทของกิจกรรมทางเศรษฐกิจในพื้นที่ รูปแบบการจัดการเรียนรู้ที่พัฒนาขึ้น มีองค์ประกอบหลัก ได้แก่ 1) ด้านหลักสูตร 2) ด้านการจัดการเรียนรู้โดยใช้กระบวนการ คิดเชิงออกแบบบนฐานชุมชน 3) ด้านสื่อการเรียนรู้ และ 4) ด้านการวัดและประเมินผล ผลการจัด การเรียนรู้พบว่า นักเรียนมีพัฒนาการด้านทักษะการคิดสู่ความยั่งยืนอย่างต่อเนื่อง และสูงกว่าเกณฑ์ ที่กำหนดร้อยละ 70 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 แสดงให้เห็นว่ากระบวนการคิดเชิงออกแบบ บนฐานชุมชนสามารถพัฒนาทักษะการคิดสู่ความยั่งยืนของนักเรียนได้