วรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดช มหาราช บรมนาถบพิตร : พลวัตของวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติร่วมสมัย

Abstract

วิทยานิพนธ์เรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพลวัตของวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรในมิติแนวคิด เกี่ยวกับพระมหากษัตริย์ ภาพเสนอของพระมหากษัตริย์ รูปแบบ เนื้อหา และภาษาวรรณศิลป์ และ ศึกษาบริบททางสังคมและวัฒนธรรมที่มีอิทธิพลต่อพลวัตของวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร การศึกษาวิจัย เป็นการศึกษาจากเอกสาร โดยผู้วิจัยใช้แนวคิดเกี่ยวกับพระมหากษัตริย์ในสังคมวัฒนธรรมไทย แนวคิดเรื่องภาพเสนอของพระมหากษัตริย์ในวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติ และกรอบแนวคิดเรื่อง วรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติของไทยในการศึกษาพลวัตของวรรณกรรมกรรมเฉลิมพระเกียรติ และ ใช้แนวคิดสังคมวิทยาวรรณกรรมและแนวคิดประวัติศาสตร์นิยมใหม่ในการศึกษาบริบททางสังคมและ วัฒนธรรมที่มีอิทธิพลต่อพลวัตของวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติ ผลการศึกษาพบว่า วรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรมีพลวัตไปจากวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติของไทย ในสมัยอดีตใน 5 มิติ ได้แก่ แนวคิดเกี่ยวกับพระมหากษัตริย์ ภาพเสนอของพระมหากษัตริย์ รูปแบบ เนื้อหา และภาษาวรรณศิลป์ ในมิติแนวคิดเกี่ยวกับพระมหากษัตริย์ ปรากฏการน าเสนอแนวคิด เกี่ยวกับพระมหากษัตริย์ที่เปลี่ยนแปลงและเกิดแนวคิดใหม่ ได้แก่ เทวดาเดินดิน ธรรมราชาที่เมตตา ต่อผู้ยากไร้และอุปถัมภ์ทุกศาสนา พระจักรพรรดิราชผู้ทรงบารมีแบบใหม่และครอบครองอิตถีรัตนะ พระมหาชนกแห่งแผ่นดิน จอมปราชญ์แห่งแผ่นดิน ครูแห่งแผ่นดิน พ่อแห่งแผ่นดิน กษัตริย์นักพัฒนา กษัตริย์แห่งการเกษตร และกษัตริย์แห่งความพอเพียง พลวัตของแนวคิดเกี่ยวกับพระมหากษัตริย์ ดังกล่าวนี้ เป็นการผสมผสานและปรับแปลงของคติเทวราชา ธรรมราชา พระจักรพรรดิราช และ พุทธราชา โดยการค านึงถึงความเป็นจริงขององค์พระมหากษัตริย์และบริบทสังคมร่วมสมัย ง แนวคิดเกี่ยวกับพระมหากษัตริย์เป็นแกนหลักในการก าหนดทิศทางและพลวัตในมิติอื่น ๆ ของ วรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติร่วมสมัย ในมิติภาพเสนอของพระมหากษัตริย์ ได้แก่ กษัตริย์ผู้ทรงมี พระอัจฉริยภาพเป็นเลิศในสหวิทยาการสมัยใหม่รอบด้าน กษัตริย์ผู้ทรงแก้ไขวิกฤตปัญหาในสังคม ร่วมสมัย กษัตริย์ผู้พระราชทานแนวคิดปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ กษัตริย์ ผู้ทรงงานหนักเพื่อช่วยเหลือประชาชน กษัตริย์ผู้ทรงสั่งสอนประชาชน กษัตริย์ผู้ทรงเป็นแบบอย่างที่ดี ให้แก่ประชาชน กษัตริย์ผู้ทรงมีความกตัญญูต่อพระบรมราชชนนี กษัตริย์ผู้ทรงมีความเพียรแท้ กษัตริย์ผู้ทรงมีเมตตาต่อสัตว์เลี้ยง และกษัตริย์ผู้ทรงมีอารมณ์ขัน ภาพเสนอเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า พระมหากษัตริย์มีสถานะที่คลี่คลายไปจากความเป็นอุดมคติในฐานะแห่งสมมติเทพผู้มีความศักดิ์สิทธิ์ ยิ่งใหญ่และห่างไกลจากประชาชน แต่ทรงเป็นมนุษย์สามัญที่ถึงพร้อมด้วยอัจฉริยภาพและคุณธรรม ในมิติรูปแบบ วรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติร่วมสมัยเกิดรูปแบบใหม่ที่ไม่เคยปรากฏในวรรณกรรมเฉลิม พระเกียรติในสมัยอดีต ด้านรูปแบบค าประพันธ์ มีการประดิษฐ์ฉันทลักษณ์ชนิดใหม่ การใช้ ค าประพันธ์กลอนเพลงพื้นบ้าน การใช้ค าประพันธ์ผสมระหว่างกลอนกับร้อยแก้ว การใช้ค าประพันธ์ ร้อยแก้วร่วมสมัย และวรรณกรรมบทเพลง ด้านรูปแบบการน าเสนอเรื่อง พบว่า ปรากฏการใช้รูปภาพ การใช้ภาษาอังกฤษและภาษาอื่น ๆ การใช้อารมณ์ขัน การใช้เรื่องเล่า และการรวบรวมบทประพันธ์ ขนาดสั้น ในมิติเนื้อหา วรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติร่วมสมัยได้เพิ่มเติมและปรับเปลี่ยนเนื้อหาที่ แตกต่างไปจากวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติของไทยในสมัยอดีต ได้แก่ พระราชประวัติวัยเยาว์และ ชีวิตครอบครัว บทบาทของสมเด็จพระราชินี พระอัจฉริยภาพในฐานะอัครศิลปินและพระอัจฉริยภาพ ในบริบทของโลกสมัยใหม่ และพระราชกรณียกิจเสด็จเยี่ยมประชาชนทั่วประเทศไทยและโครงการ พระราชด ารินานัปการ และในมิติภาษาวรรณศิลป์ กวีได้สร้างสรรค์ภาษาวรรณศิลป์ที่แปลกใหม่ซึ่งได้ สร้างลักษณะเฉพาะให้กับวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติร่วมสมัย ได้แก่ การสรรค า การใช้ความเปรียบ และการอ้างถึง พลวัตในทุกมิติมีความสอดคล้องและกลมกลืนกัน อันหลอมรวมให้เห็นว่า พระมหากษัตริย์ไม่ได้อยู่เหนือความเป็นอุดมคติ และวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติร่วมสมัยสร้างสรรค์ ขึ้นอย่างมีเอกลักษณ์ วรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดช มหาราช บรมนาถบพิตรมีพลวัตอันเนื่องมาจากบริบททางสังคมและวัฒนธรรม โดยมิอาจแยกขาด จากบริบททางสังคมและวัฒนธรรมในช่วงเวลาของการประพันธ์ ได้แก่ บริบทของการแต่งวรรณกรรม และบริบททางสังคมและประวัติศาสตร์ วิทยานิพนธ์เรื่องนี้แสดงให้เห็นว่า วรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติ ร่วมสมัยมีพลวัตไปตามคติความเชื่อ อุดมการณ์และบริบททางสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างสอดคล้อง และมีนัยยะส าคัญ วรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติยังคงสืบทอดสายธารทางวัฒนธรรมจากอดีตสู่ปัจจุบัน เมื่อยุคสมัยเปลี่ยนแปลงไปส่งผลให้เกิดพลวัตอันเป็นการปรับแปลงเพื่อให้สอดคล้องกับบริบททางจ สังคมและวัฒนธรรม แต่ยังคงเฉลิมพระเกียรติพระมหากษัตริย์ได้อย่างชัดเจนและเกิดความแปลกใหม่ พระราชประวติ พระอัจฉริยภาพ พระราชกรณียกิจ และพระราชจริยวัตรของพระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลที่มีความเฉพาะพระองค์ ส่งผลให้วรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติร่วมสมัยมีความ น่าสนใจและแตกต่างไปจากวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติของไทยในสมัยอดีตด้วยการน าเสนอแนวคิด และการสร้างสรรค์ทางวรรณศิลป์จนเกิดเป็นเอกลักษณ์เฉพาะขึ้น โดยยังคงรักษาไว้ซึ่งลักษณะและ ขนบจารีตของวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติอันเป็นมรดกทางวัฒนธรรมไทยที่เคยมีมานับแต่โบราณกาล ไว้ได้อย่างมั่นคงเหนียวแน่น