การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้โดยใช้นิเวศวิทยาวัฒนธรรมเป็นฐาน เพื่อพัฒนาความเป็นพลเมืองผู้สร้างการเปลี่ยนแปลง ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย

Abstract

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบันและปัญหาในการจัดการเรียนรู้ เพื่อพัฒนาความเป็นพลเมืองผู้สร้างการเปลี่ยนแปลงของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย และ 2) เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้โดยใช้นิเวศวิทยาวัฒนธรรมเป็นฐาน เพื่อพัฒนาความเป็น พลเมืองผู้สร้างการเปลี่ยนแปลงของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ดำเนินการวิจัยออกเป็น 2 ประเด็น โดยเก็บข้อมูลดังนี้ 1) เก็บข้อมูลด้วย การสัมภาษณ์จากผู้ให้ข้อมูล ได้แก่ ครูกลุ่มสาระการเรียนรู้ สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม จำนวน 5 คน อาจารย์ที่ทำการสอนในระดับอุดมศึกษาที่มีความเชี่ยวชาญด้านสังคมศึกษา จำนวน 3 คน 2) เก็บข้อมูลจากการใช้คู่มือครูที่มีรูปแบบการจัดการเรียนรู้โดยใช้นิเวศวิทยาวัฒนธรรม เป็นฐานเพื่อพัฒนาความเป็นพลเมืองผู้สร้างการเปลี่ยนแปลงของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย จำนวน 14 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย 1) แนวคำถามในการสัมภาษณ์เกี่ยวกับสภาพ ปัจจุบันและปัญหาของการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาความเป็นพลเมืองผู้สร้างการเปลี่ยนแปลงของ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย 2) คู่มือครูที่มีรูปแบบการจัดการเรียนรู้โดยใช้นิเวศวิทยาวัฒนธรรม เป็นฐานเพื่อพัฒนาความเป็นพลเมืองผู้สร้างการเปลี่ยนแปลงของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย 3) แบบวัดความเป็นพลเมืองผู้สร้างการเปลี่ยนแปลง 4) แนวคำถามในการสนทนากลุ่มของนักเรียน หลังใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้โดยใช้นิเวศวิทยาวัฒนธรรมเป็นฐาน และวิเคราะห์แบบอุปนัยแล้ว เขียนบรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่าผลการศึกษา พบว่า 1) สภาพปัจจุบันของการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาความเป็นพลเมือง ผู้สร้างการเปลี่ยนแปลงของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย แม้จะมีการระบุแนวคิดเรื่อง Active Citizen ในหลักสูตรฐานสมรรถนะพลเมืองที่เข้มแข็ง แต่ยังขาดแนวทางการจัดการเรียนรู้ที่ชัดเจน ส่งผลให้การจัดการเรียนรู้ในห้องเรียนยังไม่สามารถสร้างคุณลักษณะความเป็นพลเมืองผู้สร้างการ เปลี่ยนแปลงได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะในด้านวิธีการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการบรรยายมากกว่า การลงมือทำ ส่งผลให้นักเรียนยังขาดความกระตือรือร้น และขาดทักษะในการคิดวิเคราะห์ และ เชื่อมโยงกับปรากฏการณ์ทางนิเวศวิทยาวัฒนธรรมที่เกิดขึ้นในสังคม ขณะเดียวกันครูผู้สอนยังขาด ความเข้าใจในบริบททางสังคมและยังไม่สามารถสร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่เปิดกว้าง ปลอดภัย และ ทันต่อการเปลี่ยนแปลงทางสังคมได้อย่างเต็มที่ 2) แนวทางในการสร้างรูปแบบการจัดการเรียนรู้ที่มี ประสิทธิภาพ ประกอบด้วย การใช้หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 ร่วมกับแนวคิด ปฏิรูปนิยม พัฒนาการนิยม และการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน มุ่งเน้นเนื้อหาการเรียนรู้จากปัญหา หรือสถานการณ์จริงในสังคมและชุมชน มีกระบวนการเรียนรู้ที่บูรณาการความเข้าใจธรรมชาติ ความ หลากหลายทางวัฒนธรรม และการมีส่วนร่วมในสังคม และใช้วิธีการประเมินที่หลากหลายและ สอดคล้องกับเป้าหมายการเรียนรู้ พบว่า ได้รูปแบบการจัดการเรียนรู้รูปแบบ Change ซึ่งประกอบด้วย 6 ขั้นตอน ได้แก่ (1) ตระหนักรู้ต่อปัญหานิเวศวิทยาวัฒนธรรม (Awareness of Cultural Ecology Issues), (2) การสำรวจปัญหาอย่างมีส่วนร่วม ( Participatory Problem Exploration ), (3) วิเคราะห์ปัญหาในมิตินิเวศวิทยาวัฒนธรรม (Analysis of Cultural Ecology Issues), (4) บูรณาการความรู้สู่การปฏิบัติ (Integrating Knowledge into Practice), (5) ปฏิบัติการ พลเมืองเพื่อการเปลี่ยนแปลง (Transformative Civic Action) ,และ (6) สะท้อนการเรียนรู้สู่การ เปลี่ยนแปลง (Reflective Learning for Transformation) จากผลการวิจัยสามารถสรุปได้ว่า นักเรียนมีพัฒนาการด้านการคิดสร้างสรรค์และคิดเชิงวิพากษ์อย่างมีเหตุผล มีความตระหนักและ รับผิดชอบต่อปัญหาสังคม มีส่วนร่วมในกิจกรรมชุมชน พัฒนาทักษะความเป็นผู้นำและการทำงานเป็น ทีม อีกทั้งสามารถออกแบบกิจกรรมที่เชื่อมโยงกับแนวคิดการพัฒนาอย่างยั่งยืนได้อย่างสอดคล้องกับ บริบทของท้องถิ่นและสังคมโลก