ปรากฏการณ์น้ำมนต์ในสังคมเมืองปัจจุบัน

Abstract

ิทยานิพนธ์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาคติความเชื่อและรูปแบบการใช้น้ำมนต์ในบริบทสังคม เมืองและวิเคราะห์ความเปลี่ยนแปลงของน้ำมนต์และการใช้น้ำมนต์ทั้งในระดับปัจเจกบุคคลและระดับ สังคม โดยผู้วิจัยกำหนดขอบเขตการศึกษาจากพื้นที่ 9 พระอารามหลวงในเขตกรุงเทพมหานครที่มีพิธี ทำน้ำมนต์อย่างต่อเนื่องและถือเป็นศูนย์กลางของชุมชนเมืองที่สำคัญในประเทศไทยและมีพลวัต เกี่ยวกับการทำน้ำมนต์และบทบาทหน้าที่ของน้ำมนต์ทั้งต่อปัจเจกบุคคลและสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป อย่างเด่นชัด ผู้วิจัยดำเนินการลงพื้นที่ภาคสนาม โดยใช้ระเบียบวิธีการสังเกตการณ์อย่างมีส่วนร่วม และสัมภาษณ์เชิงลึก ในระหว่างเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2567 ถึง เดือนมีนาคม พ.ศ. 2568 เป็นเวลา 11 เดือน โดยใช้กรอบทฤษฎีทางคติชนวิทยาในการศึกษาวิเคราะห์ผลการวิจัยพบว่า คติความเชื่อและ รูปแบบการใช้น้ำมนต์มีลักษณะเด่น 2 ประการ คือ 1. การดำรงไว้ซึ่งคติความเชื่อและจารีตดั้งเดิมของ น้ำมนต์และการใช้น้ำมนต์ และ 2. คติความเชื่อและรูปแบบการใช้น้ำมนต์ที่เปลี่ยนแปลงไปตามบริบท สังคมเมืองและความต้องการพื้นฐานที่แตกต่างไปจากอดีตของผู้คนในปัจจุบัน โดยแสดงให้เห็นจาก กระบวนการทำน้ำมนต์ ความหมายและวัตถุประสงค์ของการใช้น้ำมนต์ในสังคมเมือง นอกจากนี้ ปรากฏการณ์น้ำมนต์ในสังคมเมืองอันเกิดจากการวิเคราะห์ความเปลี่ยนแปลงของน้ำมนต์และการใช้ น้ำมนต์ของคนเมืองทั้งในระดับปัจเจกบุคคลและระดับสังคมแสดงให้เห็นว่า น้ำมนต์เป็นเครื่องสะท้อน ให้เห็นถึงพลวัตของนิยามคำว่า “ความศักดิ์สิทธิ์” ที่สามารถเกิดขึ้นได้ทั้งจากรูปแบบและกระบวนการ ทำน้ำมนต์ดั้งเดิม ผ่านพิธีทำให้เกิดพุทธคุณโดยพระเกจิอาจารย์ไปยังกระบวนการทำให้น้ำมนต์ ศักดิ์สิทธิ์โดยบุคคลธรรมดาที่มีความเชื่อเรื่องน้ำมนต์ ด้วยเหตุนี้การใช้น้ำมนต์ในบริบทสังคมเมืองจึงมี ความเปลี่ยนแปลงอย่างเด่นชัด ทั้งในด้านบทบาท วัตถุประสงค์ และรูปแบบการใช้ที่หลากหลายของ น้ำมนต์ในสังคมเมือง โดยมุ่งเน้นประโยชน์จากน้ำมนต์ที่เกิดขึ้นกับผู้คนและสังคมในด้านเศรษฐกิจ การพาณิชย์ วิถีชีวิตความเป็นอยู่และเสริมสร้างความแข็งแกร่งทางจิตใจให้แก่ผู้คน