วิวาทะเพศสภาวะและเพศวิถีในนวนิยายเรื่อง บุพเพสันนิวาส ของรอมแพง

Abstract

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มีจุดมุ่งหมายศึกษานวนิยายเรื่อง บุพเพสันนิวาส ของรอมแพง แบ่งออกเป็น 2 ประเด็น คือ 1) เพื่อศึกษาเพศสภาวะและเพศวิถี และ 2) เพื่อศึกษาวิวาทะ เพศสภาวะและเพศวิถี โดยวิเคราะห์ตัวบทควบคู่กับบริบททางประวัติศาสตร์ สังคม และวัฒนธรรม เพื่อพิจารณาบทบาท ความสัมพันธ์ และการดำเนินชีวิตของตัวละครชายและหญิงในแต่ละชนชั้น เพศสภาวะ พบว่า เพศสภาวะของตัวละครสัมพันธ์กับเพศและสถานะทางชนชั้น อย่างชัดเจน โดย เพศสภาวะในชนชั้นมูลนาย แบ่งเป็นความเป็นชายและความเป็นหญิง ความเป็นชาย ในชนชั้นมูลนายปรากฏในฐานะ เสาหลักแห่งแผ่นดิน ได้แก่ ภาวะผู้นำและความรับผิดชอบต่อราชการ ความกล้าหาญและเสียสละ ภูมิรู้และเกียรติยศ และการยึดมั่นในหลักการและความยุติธรรม นอกจากนี้ยังปรากฏในฐานะ เจ้าแห่งเรือน ได้แก่ อำนาจในการปกครอง บทบาทผู้คุ้มครอง และ ความเข้มแข็งและควบคุมอารมณ์ รวมทั้ง อำนาจปิตาธิปไตย ความรุนแรง และการธำรงสถานะ ความเป็นใหญ่ ส่วนความเป็นหญิงในชนชั้นมูลนายปรากฏผ่าน แม่ศรีเรือนในฐานะผู้กุมอำนาจบริหาร จัดการครัวเรือน และ เรือนร่างและความงามในฐานะสัญลักษณ์ทางชนชั้น สำหรับ เพศสภาวะ ในชนชั้นไพร่ทาส พบว่า ความเป็นชายปรากฏในฐานะ ผู้รับใช้ที่ไร้อำนาจต่อรอง ในฐานะแรงงาน ในฐานะผู้ทำหน้าที่คุ้มกันตามคำบัญชา และในบทบาทของผู้ภักดีและการอุทิศร่างกายเพื่อผู้เป็นนาย ส่วนความเป็นหญิงแบ่งเป็น ความเป็นหญิงไพร่ ซึ่งตกอยู่ภายใต้ข้อจำกัดของสถานภาพทางสังคม และมีบทบาทเป็นแรงงานในพื้นที่สาธารณะกับอิสรภาพที่แลกมาด้วยความทุกข์ยาก ขณะที่ ความเป็นหญิงทาส ปรากฏผ่านสถานภาพผู้รับใช้กับภาวะไร้อำนาจต่อรองที่ต้องสยบยอมต่อระบบ ศักดินา การอุทิศตนและเสียสละเพื่อเจ้านายในฐานะภาพแทนความภักดีของชนชั้นรับใช้ ความเปราะบางทางอารมณ์ในฐานะภาพแทนความเป็นหญิงที่ถูกกำหนดโดยระบบศักดินา และ เครื่องแต่งกายและความงามที่ถูกควบคุมในฐานะสัญลักษณ์ทางชนชั้น เพศวิถี พบว่า ความรัก ความปรารถนา การเลือกคู่ และการแต่งงานสัมพันธ์กับเพศ ชนชั้น ครอบครัว และสถานะทางสังคม โดย เพศวิถีในชนชั้นมูลนาย ด้านบุรุษปรากฏในเรื่อง การมีภรรยา หลายคนและสถานะของภรรยา การแสดงความปรารถนาและอำนาจของบุรุษ และการควบคุมตนเองง และการวางตนของบุรุษ ส่วนเพศวิถีของสตรีปรากฏในเรื่อง ความสงบเสงี่ยมและความอดทนของสตรี และ เกียรติยศและชื่อเสียงของสตรี สำหรับ เพศวิถีในชนชั้นไพร่ทาส พบประเด็น การถูกกดทับสิทธิ ในการเลือกคู่ครอง ข้อจำกัดทางชนชั้นต่อความรักและความปรารถนา และการเลื่อนสถานะทางสังคม ซึ่งแสดงให้เห็นว่าทางเลือกด้านความรักและความสัมพันธ์ของตัวละครไม่ได้ขึ้นอยู่กับความพึงพอใจ ส่วนบุคคลเพียงอย่างเดียว แต่ยังถูกกำหนดด้วยสถานะและเงื่อนไขของชีวิตในแต่ละชนชั้นด้วย วิวาทะเพศสภาวะและเพศวิถี พบว่า ความคิดของเกศสุรางค์ซึ่งมาจากสังคมปัจจุบัน แตกต่างจากกรอบความคิดของสังคมอยุธยา จึงเกิดการตั้งคำถาม การโต้แย้ง การต่อรอง และ การปรับตัวระหว่างตัวละครต่างยุค โดยวิวาทะความเป็นชาย ปรากฏในประเด็น การยอมรับสิทธิ และอิสระในการตัดสินใจของสตรี การปฏิเสธการมีภรรยาหลายคนและการให้คุณค่าสตรี และความอ่อนโยนและความเห็นอกเห็นใจของบุรุษ ส่วนวิวาทะความเป็นหญิง ปรากฏในประเด็น สิทธิในการกำหนดร่างกายและความงามของสตรี การมีส่วนร่วมและการแสดงความคิดเห็นของสตรี สิทธิในการเลือกคู่ครองและกำหนดชีวิตของตนเอง ความรู้ เหตุผล และการมีส่วนร่วมในพื้นที่ สาธารณะของสตรี ความเข้มแข็งและการเปลี่ยนแปลงบทบาทของสตรี และความเสมอภาคและ การลดความแตกต่างทางชนชั้น ส่วนวิวาทะเพศวิถี ได้แก่ สิทธิในการเลือกคู่ครองด้วยตนเอง การมีภรรยาหลายคน ความรุนแรง และการควบคุมร่างกายของสตรี การมอง ความงาม และอำนาจ ทางเพศ และการถูกควบคุมและถูกใช้เป็นเครื่องมือ