เครื่องมือประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองชาวไทย: การพัฒนาและการตรวจสอบความเที่ยงตรง

Abstract

โรคหลอดเลือดสมองเป็นปัญหาสาธารณสุขระดับโลกที่มีแนวโน้มรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ประเทศไทยมีอัตราการเสียชีวิตจากโรคนี้สูงสุดในลำดับที่หนึ่ง ความรอบรู้ด้านสุขภาพมีบทบาทสำคัญ ในการป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง หากแต่ยังขาดเครื่องมือประเมินที่มีความเฉพาะเจาะจง ผ่านการ ตรวจสอบความเที่ยงตรงเชิงโครงสร้างอย่างครบถ้วน และเหมาะสมกับบริบทของกลุ่มเสี่ยงโรคหลอด เลือดสมองชาวไทย การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ 1) เพื่อพัฒนาเครื่องมือประเมิน ความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองชาวไทย (HLSR) 2) เพื่อตรวจสอบ คุณภาพ ความเที่ยงตรง และความเชื่อมั่นของเครื่องมือ HLSR และ 3) เพื่อประเมินระดับความรอบรู้ ด้านสุขภาพของกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองในเขตสุขภาพที่ 1-12 ใช้รูปแบบการวิจัยเชิงวิธีวิทยา โดยยึดกรอบแนวคิดความรอบรู้ด้านสุขภาพของ Sørensen et al. (2012) ซึ่งประกอบด้วย 4 ทักษะหลัก ได้แก่ การเข้าถึง การเข้าใจ การประเมิน และการประยุกต์ใช้ข้อมูลสุขภาพ ใน 3 ขอบเขตงานด้านสุขภาพ ได้แก่ การดูแลสุขภาพ การป้องกันโรค และการส่งเสริมสุขภาพ การวิจัย แบ่งออกเป็น 2 ระยะ 6 ขั้น ระยะที่ 1 ได้แก่ การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ การสร้างข้อ คำถาม การตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้เชี่ยวชาญ 7 ท่านด้วยเทคนิคเดลฟาย และการ ตรวจสอบความตรงแบบเผชิญหน้า การทดลองใช้เครื่องมือ ในกลุ่มตัวอย่างจังหวัดสุโขทัย 300 คน เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจ (EFA) ด้วยวิธีการสกัด Maximum Likelihood และการหมุน แกนแบบ Oblique (Promax) และองค์ประกอบเชิงยืนยัน (CFA) อันดับที่ 1 ระยะที่ 2 เก็บข้อมูล จากกลุ่มตัวอย่างจำนวน 1,200 คน ซึ่งเป็นกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองที่รับบริการในโรงพยาบาล และโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล กระทรวงสาธารณสุข ครอบคลุมทั้ง 12 เขตสุขภาพ เพื่อง วิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยันอันดับที่สอง (Second-order CFA) สำหรับตรวจสอบความเที่ยงตรง เชิงโครงสร้าง และสร้างเกณฑ์ปกติวิสัย ผลการวิจัย พบว่า เครื่องมือ HLSR ฉบับสมบูรณ์ประกอบด้วย 34 ข้อคำถาม แบ่งเป็น 4 มิติ ได้แก่ การเข้าถึงข้อมูลด้านสุขภาพ (5 ข้อ) การเข้าใจข้อมูลด้านสุขภาพ (12 ข้อ) การประเมินข้อมูล ด้านสุขภาพ (10 ข้อ) และการประยุกต์ใช้ข้อมูลด้านสุขภาพ (7 ข้อ) คะแนนเต็ม 170 คะแนน การ วิเคราะห์ EFA พบโครงสร้าง 4 มิติที่ชัดเจน อธิบายความแปรปรวนรวมได้ร้อยละ 83.099 ค่าดัชนี Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) = 0.957 แสดงถึงความเหมาะสมของข้อมูลในการวิเคราะห์ใน ระดับดีเยี่ยม การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยันอันดับที่สอง (Second-order CFA) ยืนยัน โครงสร้างสอดคล้องกับข้อมูลเชิงประจักษ์ โดยค่าดัชนีความสอดคล้องของโมเดลอยู่ในระดับดี เยี่ยมทุกค่า ได้แก่ ค่าสัดส่วนไค-สแควร์ต่อองศาอิสระ (χ²/df) = 3.40, ค่าดัชนีความสอดคล้อง เชิงเปรียบเทียบ (CFI) = 0.99, ค่าดัชนีทักเกอร์-ลูอิส (TLI) = 0.99, ค่าความคลาดเคลื่อนของการ ประมาณค่า (RMSEA) = 0.04 และค่าความคลาดเคลื่อนของเศษ (SRMR) = 0.03 ซึ่งผ่านเกณฑ์ มาตรฐานที่ยอมรับได้ทุกค่า เครื่องมือมีความเชื่อมั่นโดยรวม (Cronbach's α = 0.930) รายด้านมี ค่าระหว่าง 0.912-0.946 ผลการประเมินระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพของกลุ่มตัวอย่าง 1,200 คน พบว่าร้อยละ 55.7 มีความรอบรู้ด้านสุขภาพอยู่ในระดับเพียงพอ และร้อยละ 44.3 อยู่ในระดับ ไม่เพียงพอ โดยมิติการประยุกต์ใช้ข้อมูลด้านสุขภาพมีสัดส่วนผู้มีความรอบรู้ไม่เพียงพอสูงสุด ร้อยละ 53.8 คะแนนรวมเฉลี่ยเท่ากับ 126.13 คะแนน (SD = 12.40) คิดเป็นร้อยละ 74.19 ของ คะแนนสูงสุด เครื่องมือ HLSR เป็นเครื่องมือที่มีความเที่ยงตรงและความเชื่อมั่นในระดับสูง เหมาะสม สำหรับการประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพในกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองชาวไทย ในบริบทจริงของระบบสาธารณสุข และสามารถนำไปใช้เป็นเครื่องมือคัดกรอง จำแนกกลุ่ม และ พัฒนาโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพที่ตรงกับความต้องการของกลุ่มเสี่ยงโรค หลอดเลือดสมองในพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ